Burgerschap op OBS De Bolster: zichtbaar maken wat je al doet
Burgerschap op de basisschool klinkt voor veel scholen als iets nieuws. Iets dat moet. Iets dat vastgelegd, gepland en verantwoord moet worden. Terwijl je als school vaak denkt: maar dit doen we toch al? Juist daar schuurt het. Want hoe maak je zichtbaar wat vanzelfsprekend is geworden?
In dit praktijkverhaal vertelt directeur Vincent Bosma van OBS De Bolster in Sint-Michielsgestel hoe zijn school die zoektocht is aangegaan. Niet door iets nieuws te verzinnen, maar door scherper te kijken naar wat er al gebeurde. Door stil te staan bij kleine momenten. En door ouders actief te betrekken via een gezamenlijke oudersessie.
Inclusief onderwijs en het aandacht voor verschillen
“OBS De Bolster in Sint-Michielsgestel is,” zoals directeur Vincent Bosma het zelf zegt, “eigenlijk een reguliere basisschool, zoals er heel veel zijn in Nederland.” De school staat in een jarenzeventigwijk en heeft te maken met vergrijzing. “Daardoor zien we dat het leerlingaantal wat daalt.”
Wat de school bijzonder maakt, zit niet in het gebouw of de methodes, maar in hoe er naar kinderen wordt gekeken. Al ruim elf jaar werkt De Bolster samen met Kentalis Talent voor dove en slechthorende kinderen. Die samenwerking begon vanuit een principiële keuze. “Eén van mijn voorgangers heeft toen bedacht dat dove kinderen niet vanzelfsprekend naar een aparte school zouden moeten gaan, maar net zo goed naar een reguliere school kunnen. De vraag was: wat is daar dan voor nodig?”
Het antwoord bleek eenvoudiger dan verwacht. “Op dit moment lopen hier acht dove en slechthorende kinderen rond. Dat zijn kinderen die met alles mee kunnen doen. Het enige verschil is dat zij een beperking hebben.” Er is een tolk in de klas, omdat gebarentaal voor deze kinderen een belangrijke tweede taal is en er is extra ondersteuning bij taal en communicatie. Maar verder geldt vooral dit: “Voor de rest draaien deze kinderen gewoon volledig mee in de klas, samen met alle andere kinderen.”
Die manier van kijken beperkt zich niet tot deze groep. Vincent verwoordt het als een basishouding van de school: “Deze kinderen zijn dus geen uitzondering meer, maar kinderen met een beperking. En zo hebben we hier meer kinderen die iets wel of niet kunnen. Ik zeg altijd: verschillen zijn er eigenlijk niet. We proberen oplossingen te bedenken voor kinderen met een specifieke ondersteuningsbehoefte.”
Burgerschap zat al in het DNA, maar stond niet op papier
“De aanleiding om het burgerschapstraject met Kleine Grote Denkers te doorlopen was een inspectiebezoek. Daaruit bleek dat wij wel degelijk met burgerschap bezig zijn, maar dat we het niet in een plan hadden vastgelegd. Daardoor vonden we het ook lastig om het actief te maken en zichtbaar te maken.”
Voor het team voelde dat wrang. “Wij zeiden altijd: er ligt geen burgerschapsdocument bij De Bolster, want burgerschap zit in ons DNA. Dat is gewoon hoe wij zijn.” Maar dat bleek onvoldoende. “Daar nam de inspecteur op dat moment geen genoegen mee.”
De vraag werd dus niet of OBS De Bolster aan burgerschap moest gaan werken. De vraag werd: hoe maken we zichtbaar wat we al doen?
Hoe OBS De Bolster burgerschap vervormde naar een duidelijke strategie
Via LinkedIn kwam Vincent in contact met Kleine Grote Denkers. “Toen dacht ik: laten we dat doen.” Het traject dat volgde, bracht helderheid, maar ook lichte weerstand. “Het levert weerstand op. Binnen het team leeft soms het gevoel dat het moet omdat de inspectie het wil. Terwijl wij het zelf ook willen en het al deden.” Juist dat maakte het ingewikkeld. “Alles wat je al deed, moet je ineens vastleggen en afvinken.”
Tegelijkertijd ontstond er ruimte om samen te denken. “De gesprekken die we in een kleine werkgroep met Ruud en Tom hebben gevoerd, waren ongelooflijk waardevol.” Niet omdat zij vertelden wat burgerschap moest zijn, maar omdat ze hielpen ordenen. Ze gaven inzicht in waarom er een kader nodig is, hoe je daarover nadenkt en hoe je het vertaalt naar de klas.”
Er kwam een plan. En misschien nog belangrijker: een gedeelde taal. “Doordat de werkgroep het zorgvuldig had voorbereid, was er een duidelijke lijn. Die konden we makkelijk overbrengen naar het team. Dat ging soepel en bijna automatisch.” De uitdaging zit nu niet in het begrijpen, maar in het levend houden. “Wat we nu nog lastig vinden, is het vullen van het plan met activiteiten en het evalueren daarvan. We doen het al, maar we moeten het ook blijven volhouden.”
Ouders betrekken: burgerschap stopt niet bij het schoolplein
Ook ouders werden betrokken. “Dat idee kwam vanuit de MR en ook vanuit onszelf. Bij iets als lezen betrek je ouders vanzelfsprekend. Maar hoe doe je dat bij burgerschap?”
Tijdens een algemene ouderavond werd het plan gedeeld. “We hebben verteld hoe het plan tot stand is gekomen. Daarna bespraken we het burgerschapsplan en ontstonden er mooie gesprekken in groepjes, steeds met een leerkracht erbij.”
“Wat ouders raakte, was de herkenning. Zo ging het gesprek over het leerdoel veerkracht. Een belangrijke uitkomst was dat ouders zichzelf herkenden in het pamperen van kinderen. Soms nemen we te veel uit handen, terwijl kinderen moeten leren door te vallen.”
Die avond werkte door. “Het leidde er ook toe dat ouders vroegen of we na elk thema kunnen terugkoppelen wat we hebben gedaan. Inmiddels deelt de school per periode wat er in de klas is gebeurd en stelt daarbij steeds dezelfde vraag: wat kun je hier thuis in betekenen?”
Dit wil Vincent andere scholen meegeven
Voor scholen die twijfelen of ze een burgerschapstraject moeten starten, is Vincent duidelijk. “Haal iemand van buiten. Anders blijf je hangen in wat je al deed. Juist omdat burgerschap overal zit. Met externe begeleiding krijg je een veel breder beeld.”
Wat hem misschien het meest heeft verrast, is dit: “Dat het eigenlijk gemakkelijker is dan je denkt, maar alleen met ondersteuning. Iemand die luistert, meeschrijft, teruggeeft. Dan lees je terug wat je gezegd hebt en denk je: ja, dat is het. Dat hadden we zelf nooit zo kunnen verwoorden. Zo wordt ingewikkelde materie simpel.”
En misschien is dat precies wat hier gebeurde. Niet omdat OBS De Bolster iets nieuws ging doen. Maar omdat zichtbaar werd wat er al was en wat het waard is om vast te houden.
Deze webpagina is geschreven door Jaleesa Landveld. Adviseur, Trainer en Kinderfilosoof van Kleine Grote Denkers. Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 2 abril 2026. Zie je content die niet klopt? Of heb je vragen over deze content? Neem dan contact op via contact@kleinegrotedenkers.nl.
