Burgerschap op CBS De Gantel: bouwen aan houvast in een diverse school
.png)
Op CBS De Gantel in Den Haag hoef je het nieuws niet aan te zetten om te weten wat er speelt in de wereld. Dat zie je gewoon terug in de klas. Verschillende culturen, talen en perspectieven komen hier elke dag samen en dat zorgt voor mooie gesprekken, maar soms ook voor botsingen.
“Je ziet het gewoon veel meer naar voren komen,” vertelt Anu Patandin, leerkracht en burgerschapscoördinator op De Gantel. “Kinderen nemen maatschappelijke onderwerpen mee naar school, bespreken die met elkaar en daar ontstaan soms ook echt conflicten uit.”
Wat doe je als leerlingen discussiëren over oorlogen? Als normen en waarden botsen? Of als samenwerken niet vanzelf gaat?
In dit praktijkverhaal lees je hoe De Gantel dat aanpakt. Hoe ze burgerschap hebben neergezet als een meerjarig traject, wat dat concreet oplevert in de school en hoe Anu als burgerschapscoördinator daarin een sleutelrol speelt.
Waarom De Gantel koos voor een meerjarig traject
De aanleiding om burgerschap structureel aan te pakken kwam deels voort uit wet- en regelgeving. Burgerschapsonderwijs wordt scherper beoordeeld en scholen moeten beter laten zien hoe zij hier doelgericht aan werken.
Op De Gantel gebeurde er al veel dat met burgerschap te maken had. Er was aandacht voor het pedagogisch klimaat en er werd gewerkt met methodes als Kwink, Orka en Trefwoord. Toch merkte de school dat het nog geen samenhangend geheel vormde. Het gebeurde wel, maar het was nog niet echt zichtbaar, benoemd of doorontwikkeld.
Daar kwam bij dat burgerschap binnen de stichting steeds nadrukkelijker op de agenda kwam. Voor De Gantel werd het daarmee één van de belangrijke pijlers. Maar hoe geef je daar écht vorm aan in een school waar al zoveel speelt?
Voor Anu was het meteen duidelijk: dit kun je er niet “even bij doen”. Niet als je wilt dat burgerschap geen papieren werkelijkheid wordt, maar iets dat leeft in het team en zichtbaar is in de school. Daarom koos De Gantel ervoor om het als een meerjarig traject aan te pakken, samen met Kleine Grote Denkers.
“Dit is iets van ons”
Dat gaf precies wat nodig was: overzicht en houvast. Geen losse acties, maar een duidelijke lijn. Stap voor stap. Eerst samen scherp krijgen wat burgerschap op deze school betekent. Daarna vertalen wat dat vraagt van het team, het aanbod en de manier van werken.
Volgens Anu was dat essentieel: “Wij deden onbewust aan burgerschap, maar het was nog niet benoemd en bewust zichtbaar gemaakt. Daarnaast bestaat er niet zoiets als een specifieke burgerschapsmethode. Bovendien heb je als leerkracht al zoveel op je bordje. Dan denk je: oké… maar hoe ga ik dit nu doen?”
Juist daarin maakte de begeleiding het verschil. Er kwam een heldere tijdlijn, er werd gestart met een kleine werkgroep en van daaruit werd het stap voor stap opgebouwd richting het team. Wat daarbij hielp, was dat het nooit voelde als iets dat werd opgelegd. Het plan dat ontstond, werd echt van de school zelf.
Dat is ook wat Anu als één van de grootste opbrengsten ziet. De Gantel kreeg geen standaardplan, maar ontwikkelde samen een burgerschapsplan dat past bij de eigen populatie en de dagelijkse praktijk. “Als ik het plan nu doorneem,” zegt ze, “dan zie ik ook echt: dit is iets van ons.”
Een school waarin de samenleving zichtbaar is
CBS De Gantel in Den Haag is een school waar de diversiteit van de samenleving elke dag voelbaar is. Met vijftig nationaliteiten en een brede mix aan achtergronden is de school een afspiegeling van de wereld buiten de schoolmuren. Ongeveer de helft van de leerlingen heeft een autochtone achtergrond, tien procent een westerse migratieachtergrond en veertig procent een niet-westerse migratieachtergrond.
Ook in taal en opleidingsniveau van ouders zijn de verschillen groot. Steeds vaker komen er leerlingen en ouders binnen die het Nederlands nog niet of nauwelijks beheersen. Die diversiteit maakt de school rijk. Maar het brengt ook duidelijke vragen met zich mee.
Wat er in de samenleving gebeurt, zie je terug in de klas. Thema’s als polarisatie, oorlog en verschillen in normen en waarden worden besproken door leerlingen en soms botsen die perspectieven. “Je ziet het gewoon veel meer naar voren komen,” vertelt Anu. “Kinderen nemen maatschappelijke onderwerpen mee naar school, bespreken die met elkaar en daar ontstaan soms ook echt conflicten uit.” De school is daarmee steeds meer een oefenplaats geworden voor burgerschap.
Naast die maatschappelijke thema’s speelt er nog iets anders. Samenwerken is niet vanzelfsprekend. In verschillende groepen merkt het team dat leerlingen moeite hebben met luisteren, samen werken en omgaan met verschillen. Juist die signalen vormden de basis voor de hoofdleerdoelen van de school.
Van grote opdracht naar werkbare praktijk
Wat begon als een grote, abstracte opdracht, werd stap voor stap concreet. Niet alleen in het plan, maar juist in de praktijk. De school werkt inmiddels met duidelijke hoofdleerdoelen, een burgerschapskalender, een poster en een zelfontwikkeld meetinstrument. Geen losse documenten, maar hulpmiddelen die dagelijks gebruikt worden. Voor Anu zit de kracht in die combinatie: samen nadenken én praktisch maken.
Er was ruimte voor de grote vragen: wat verstaan wij onder burgerschap? Wat vraagt onze populatie? Er kwamen ook concrete tools om ermee te werken. Formats, planningen en evaluatiemomenten maakten het behapbaar.
Dat is ook waarom De Gantel het niet zag als een kort project, maar als een meerjarig proces. Het eerste jaar stond in het teken van het plan. Daarna draait het om verdiepen, aanscherpen en verder implementeren. Thema’s zoals omgaan met gevoelige onderwerpen, het betrekken van ouders en het versterken van het aanbod krijgen daarin steeds meer plek. Want burgerschap is nooit “af”. Het is een proces dat meebeweegt met de school en de populatie.
De rol van de burgerschapscoördinator in de praktijk
In dat proces speelt Anu een centrale rol. Als burgerschapscoördinator is zij degene die de lijn bewaakt. Die zorgt dat het niet versnippert, maar samenhang houdt.
In de praktijk betekent dat veel schakelen. Ze neemt collega’s mee in de ontwikkelingen, houdt in de gaten of doelen worden gemonitord en geëvalueerd en checkt waar ondersteuning nodig is. Soms heel praktisch: Is het gelukt? Waar loop je tegenaan? Wat heb je nodig?
Daarnaast bewaakt ze de kwaliteit. Niet alleen dát er iets gedaan wordt, maar ook hóe. Een les is niet zomaar “een les”. Wat was het onderwerp? Wat gebeurde er? Wat viel op? Wat vraagt vervolg? Op die manier wordt burgerschap concreet en bespreekbaar.
Ook organisatorisch is haar rol groot. Ze zorgt dat burgerschap terugkomt in vergaderingen, stemt af met de directie en haalt signalen op uit de school. Samen met Kleine Grote Denkers monitort ze de voortgang en stuurt ze bij waar nodig.
Het vraagt dus meer dan enthousiasme alleen. Het vraagt structuur, overzicht en doorzettingsvermogen.
Wanneer burgerschap echt gaat leven
Langzaam begint burgerschap steeds zichtbaarder te worden in de school. Kinderen kennen het woord. Ze weten dat ze eraan werken. In de klassen hangen pictogrammen die horen bij de leerdoelen. In de kleutergroepen wordt gewerkt aan thema’s zoals omgaan met conflicten en samenleven, zichtbaar en begrijpelijk gemaakt voor jonge kinderen.
Ook ouders worden betrokken. Via Social Schools deelt de school informatie, zoals de burgerschapsposter en reflectievragen voor thuis. En dat werkt. Ouders reageren, stellen vragen en gaan thuis in gesprek.
Dat is voor Anu een belangrijk signaal: burgerschap blijft niet binnen de schoolmuren. Tegelijkertijd is ze realistisch. De school is nog niet waar ze wil zijn. Maar dat hoeft ook niet. Burgerschap groeit stap voor stap.
Wat De Gantel andere scholen zou meegeven
Als Anu terugkijkt, is één ding duidelijk: je hoeft het niet alleen te doen. Burgerschap is groot, breed en soms overweldigend. Het is geen methode die je “even invoert”. Het vraagt om samen nadenken, keuzes maken en iets ontwikkelen dat echt past bij je school.
Daarom zou ze andere scholen vooral meegeven om te zorgen voor structuur en een duidelijke aanpak. En om het team goed mee te nemen in het verhaal. Want als het voelt als “weer iets erbij”, dan wordt het zwaar. Maar als het aansluit bij wat je als school al doet en belangrijk vindt, dan wordt het juist logisch.
Op De Gantel is dat proces volop in beweging. Niet als tijdelijk project, maar als iets dat steeds meer onderdeel wordt van de schoolcultuur. En juist in een school waar verschillen, spanningen en samenwerking dagelijks voelbaar zijn, is dat geen extra taak. Het is de basis.
Deze webpagina is geschreven door Jaleesa Landveld. Adviseur, Trainer en Kinderfilosoof van Kleine Grote Denkers. Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 2 abril 2026. Zie je content die niet klopt? Of heb je vragen over deze content? Neem dan contact op via contact@kleinegrotedenkers.nl.
